IN MEMORIAM: GREG BER

Američki pisac naučne fantastike Greg Ber preminuo je 19. novembra 2022, u 71. godini života.

Greg Ber

Ber je rođen u San Dijegu 1951. godine. Nakon što je diplomirao engleski jezik, bavio se kraće vreme raznim poslovima, da bi od 1975. godine postao profesionalni pisac.

Bio je jedan od najtalentovanijih američkih autora, a prvu priču objavio je kao šesnaestogodišnjak, da bi od 1974. godine bio stalno prisutan u časopisima i antologijama.

Pisao je u širokom spektru tema i motiva, unoseći po pravilu, sveže i originalne tonove, a stil mu je bio istančan, pri čemu se naročito veštim pokazao u građenju likova. U svojim proznim delima često se oslanjao na izvanredno znanje koje je posedovao iz oblasti biologije i antropologije.

Iako je najpoznatiji po delima naučne fantastike, okušao se i u žanrovima epske fantastike i horora. Za svoja književna ostvarenja nagrađen je prestižnim priznanjima „Nebula“ (pet puta) i „Hugo“ (dva puta).

Na srpskom jeziku su objavljene njegove knjige: Glad za beskrajem / Put svih duhova, Premeštanje Marsa, Darvinov radio, trilogija „Eon“ (Eon, Legat i Večnost), kao i roman Zadužbina i haos (Berov doprinos pisanju trilogije koja je prethodila originalnom troknjižju „Zadužbina“ Isaka Asimova).

Dao je svoj doprinos u izgradnji svetova poznatih franšiza „Star Trek“, „Star Wars“, „Halo“…

Greg Ber je bio jedan od pet osnivača najpoznatije svetske konvencije Comic-Con iz San Dijega.

Godine 1983. venčao se sa Astrid Anderson, kćerkom velikana književne fantastike Pola Andersona, s kojom je imao dvoje dece.

IN MEMORIAM: Lesli Filips

Britanski glumac Lesli Filips preminuo je u 98. godini, javili su ostrvski mediji. On je umro u snu, posle duge i teške bolesti – potvrdila je britanskim medijima umetnikova supruga Zara.

Lesli Filips

Rođen u Londonu 20. aprila 1924. godine, tokom karijere duge gotovo osam decenija, igrao je u više od 300 filmova, TV i radio serija. Pohađao je scensku školu Italia Conti Stage School, i tridesetih prvi put stupio na scenu. No, onda je buknuo Drugi svetski rat. I pune tri godine, od 1942-1945. bio je poručnik u britanskoj vojci.

– Bio je, jednostavno rečeno, pravo nacionalno blago. Ljudi su ga obožavali. Gde god da je došao ophrvali bi ga obožavaoci. Izgubila sam divnog supruga, a publika sjajnog šumena – saopštila je, kako je preneo BBC, Filipsova supruga Zara.

Mlađoj publici Filips je najpoznatiji po tome što je pozajmio glas Šeširu za razvrstavanje u blokbaster serijalu o Hariju Poteru. I svi obožavaoci pamte koliko je mlađani čarobnjak strepeo od odluka Šešira…

Lesli Filips je najpoznatiji po ulozi u serijalu filmova „Carry On“, koji su se snimali u Velikoj Britaniji između 1958. i 1978. godine. Iako je bio najpoznatiji po komičnim ulogama, nominovan je za Bafta nagradu za rolu u filmu „Venus“ iz 2006. godine u kojem je igrao pored Pitera O` Tula.

Takođe, igrao je i uz Anđelinu Džoli u filmu „Lara Kroft: Pljačkaš grobova“ iz 2001. godine.

Kada je napunio 90 godina preživeo je čak dva moždana udara.

Preminuo glumac Robi Koltrejn – Hagrid, kućepazitelj Hogvortsa

Poznat po liku Hagrida u filmovima o Hariju Poteru, glumac Robi Koltrejn preminuo je u 73. godini.

Koltrejn je rođen kao Entoni Robert Mekmilan 30. marta 1950. godine u Glazgovu u Škotskoj kao sin doktora i učiteljice. Pošto je završio umetničku školu u Glazgovu, nastavio je studije umetnosti na Moray House College of Education u Edinburgu.

Robbie Coltraine

Veteran škotskog stripa i glumac poznat po svojim glumačkim ulogama u britanskoj kriminalističkoj seriji Kreker i filmskoj franšizi o Hariju Poteru.

Izrazito ekscentrični Škot, koji je svoju karijeru započeo u pozorištu, takođe je glumio u dva filma o Džejmsu Bondu.

„Robi će verovatno biti upamćen kao Hagrid zbog uloge koja je donela sreću i deci i odraslima. Dvadeset godina glumac je dobijao pisma od svojih obožavalaca”, rekao je njegov agent, prenosi Bi-Bi-Si.

U nedavnom HBO specijalu o serijalu „Hari Poter”, glumac je emotivno govorio o nasleđu filmova o malom čarobnjaku, u kojima je glumio lik dobrog kućepazitelja, poludžina Hagrida u Hogvorstu.

„Nasleđe filmova o Hariju Poteru gledaće generacije i njihova deca. Lako se mogu gledati i za 50 godina. Tada na žalost neću biti ovde”, rekao je tada Koltrejn.

Glumac Koltrejn u leto 2007. godine boravio je u Beogradu zbog snimanja filma Braća Blum, Rajana Džonsona.

IN MEMORIAM: Tim Sejl, crtač legendarnih stripova o Betmenu

Strip crtač Tim Sejl, koji je uticao na generacije kreativaca u tom mediju, kao i na mnoge na filmu i televiziji, preminuo je u četvrtak. Imao je 66 godina.

Tim Sejl

Vest o njegovoj smrti objavljena je na njegovoj zvaničnoj stranici na Tviteru, koja je nakon toga preimenovana u “Remembering Tim Sale”.

“S velikom tugom objavljujem da je Tim Sejl danas preminuo. Preminuo je s ljubavlju svog života pored sebe i sve vas jako voli. Molimo da podelite fotografije i priče ispod ove objave”, napisano je u objavi.

“Žao mi je što moram da podelim vrlo tužnu vest da je legendarni umetnik Tim Sejl primljen u bolnicu s teškim zdravstvenim problemima”, napisao je tada u objavi.

Veliki deo Sejlovog rada na stripovima bio je vezan za partnerstvo s piscem Džefom Loubom, koji je takođe bio producent i scenarista za “Smallville”, “Lost”, “Commando” i “Teen Wolf”.

Dvojac je stvorio legendarne stripove o vitezu tame, “Batman: Legends of the Dark Knight Halloween”, “Batman: The Long Halloween” i “Batman: Dark Victory”, koji tematizuju Betmenove rane godine, kao i “Superman for All Seasons” i “Catwoman: When in Rome”.

“The Long Halloween” navodno je uticao na filmsku trilogiju o Betmenu reditelja Kristofera Nolana, a prema svemu sudeći inspirisao je i poslednji film o Betmenu reditelja Meta Rivsa.

Za Marvel su Sejl i Loub stvorili naslove poput “Daredevil: Yellow”, “Spider-Man: Blue”, “Hulk: Grey” i “Captain America: White”.

“Tim Sejl je bio neverovatan umetnik, čije je shvatanje kultnih likova imalo pravu ljudsku dubinu, a njegov revolucionarni dizajn stranica promenio je način na koji cela generacija razmišlja o pripovedanju u stripovima”, napisali su iz DC-ja na društvenim mrežama.

IN MEMORIAM: Ivan Rajtman

Reditelj Ivan Rajtman, koji je režirao nekoliko popularnih komedija poput Isterivača duhova, preminuo je u 75. godini.

Ivan Rajtman

Rajtman je preminuo mirno u snu u njegovom domu u Kaliforniji, saopštila je njegova porodica.

Reditelj je rođen 1946. godine u mestu Komarno u današnjoj Slovačkoj, majka mu je preživela nacistički logor Aušvic, a otac je bio vlasnik najveće fabrike sirćeta u nekadašnjoj Čehoslovačkoj. Porodica se kasnije preselila u Toronto.

Ivan Rajtman je studirao na Mekmaster Univerzitetu u Hamiltonu, gde je pravio kratkometražne filmove i upoznao Rika Moranisa, koji će kasnije postati zvezda njegovog filma Isterivači duhova.

Počeo je kao producent dva horor filma reditelja Dejvida Kronenberga, a rad na filmu National Lampoon’s Animal House uticala je na razvoj karijere, tokom koje će biti jedan od najpopularnijih reditelja komedija iz osamdesetih i devedesetih godina 20. veka.

Ipak, Rajtman je najčuveniji po Isterivačima duhova iz 1984. godine.

Ova naučnofantastična komedija postala je hit, prihod od prodatih ulaznica premašio je 200 miliona dolara i nominovana je za dva Oskara.

Taj film bio je početak franšize u okviru koje je nastao nastavak iz 1989, kao i dva nova dela koja su izašla kasnije.

Ivan Rajtman je bio producent filma Isterivači duhova: Zagrobni život, koji je režirao njegov sin Džejson, a premijerno je prikazan prošle godine.

“Uvek sam imao iskren pristup komediji.

“Iako je ovo bio horor i komedija u jednom, pristupio sam filmu ozbiljno i smatrao sam da moram da uradim na pošten i realističan način”, prokomentarisao je on za agenciju Asošijejted pres.

Ljudi iz filmske industrije su mu odali priznanje za dostignuća.

“Svi mi koji se bavimo komedijom mu mnogo dugujemo,” rekao je Pol Fajg, koji je 2016. režirao novu verziju Isterivača duhova sa podmlađenom glumačkom postavom.

Preminula En Rajs, autorka romana „Intervju sa vampirom“

Američka spisateljica En Rajs, čiji je roman „Intervju sa vampirom“ prodat u više od 150 miliona primeraka, umrla je u 81. godini.

En Rajs

Njen sin Kristofer Rajs, takođe pisac, objavio je vest na zvaničnom profilu na Fejsbuku En Rajs, napisavši da je umrla od komplikacija izazvanih moždanim udarom.

„Ogromna tuga naše porodice ne može se opisati“, napisao je Kristofer. „Kao majka, podrška koju mi je pružala je bila bezuslovna – naučila me je da prihvatim svoje snove, odbacim konformizam i suočim se sa mračnim glasovima straha i sumnje u sebe. Kao pisac, naučila me je da se oslobodim granica žanra i prepustim svojim strastima…“, stoji između ostalog u ovoj objavi.

En Rajs je rođena u Nju Orleansu, koji će postati mesto gde se odigrava radnja većine njenih romana. Sa 16 godina se preselila u Teksas gde je upoznala Stena Rajsa, pesnika, koji će joj kasnije postati muž. Započela je studije na ženskom univerzitetu u Teksasu, ali se ubrzo preselila i skrasila sa mužem u San Francisku gde je kasnije završila državni univerzitet.

Pisanje svoje prve knjige Intervju sa vampirom je zavrila 1973. godine dok je tugovala zbog gubitka svoje šestogodišnje ćerke koja je umrla od leukemije, ali je objavljen tek 1976. Prve kritike koje je roman dobio po objavljivanju su bile prilično pomešane, ali je kasnije ocenjen kao najbolje delo u modernom vampirskom žanru i iznedrio je 11 nastavaka pod zajedničim nazivom Vampirske hronike.

Dela En Rajs se često svrstavaju u gotički žanr a najčešće teme su joj ljubav, smrt, besmrtnost, egzistencijalizam. Za obožavaoce, njene knjige su među najboljim u žanru moderne fantastike, dok su za kritičare barokne, prenakićene i neintelektualne.

Nil Džordan je 1994. godine režirao adaptaciju Intervjua s vampirom prema njenom romanu. U glavnim ulogama su Tom Kruz kao Lestat, Bred Pit kao Luis i mlada Kirsten Danst kao Klaudija. Druga adaptacija Vampirskih hronika snimljena je 2002, a film kombinuje događaje iz druge i treće knjige, Kraljica prokletih. U glavnoj ulozi kao Lestat ovog puta je bio Stjuart Tounsend.

Takođe, ekranizovani su i Izlaz u raj, Život Mejferskih veštica u obliku mini-serije.

Preminio član ekipe filma Indijana Džons

Član ekipe novog filma “Indijana Džons”, koji se trenutno proizvodi u Maroku Nik Kupak (54) pronađen je mrtav u svom hotelu u Fesu.

Indiana Jones 5

Trenutne istrage pokazuju da je muškarac umro prirodnom smrću. Nakon tragedije koja je zadesila set filma ‘Rust’, koja je pokvarila smrt rediteljke Alene Hačins usled slučajnog hica iz pištolja glumca Aleka Boldvina, još jedna dramska epizoda pogodila je američku grupu.

– Naša srca su za porodicu i prijatelje Nika Kupaka, neverovatno talentovanog kolege i člana filmske zajednice koji će nam jako nedostajati – navodi se u saopštenju.

Kupak je ranije radio na filmu “Hari Poter”, “Park iz doba iz doba jure”, “Čuvari galaksije” i na nekim filmovima “Ratova zvezda”.

IN MEMORIAM: Ričard Doner

Ričard Doner, holivudski režiser i producent, najpoznatiji po kultnim filmovima “Superman”, “Predskazanje”, “The goonies”, i “Smrtonosno oružje” u nastavcima, preminuo je u 91. godini. Kako su potvrdili njegova supruga Loren Doner i menadžer, slavni producent umro je u ponedeljak, ali nije objavljen uzrok smrti.

Ričard Doner

Doner je započeo karijeru režirajući na televiziji. Njegove su poznate emisije iz 60-ih, “Route 66”, “Rifleman”, “The Twigliht Zone”, “The Man From U.N.C.L.E.2, “Gilligan’s Island”, “Perri Mason” i “The Wild Wild West”.

Nakon debitantskog igranog filma “X-15” iz 1961. godine sa Čarlsom Bronsonom, usledila je i kriminalna komedija “Salt & Pepper” iz 1968.

Doner je snimio film “The Omen”, 1976. godine, a dve godine kasnije nastao je “Superman”, originalni film o superherojima.

Stiven Spilberg, koji je napisao priču na kojoj je zasnovan Gunisi, rekao je za Varajaeti da je Doner bio „nadaren za mnogo žanrova“.

“Biti u njegovom okruženju bilo je slično druženju sa vašim omiljenim trenerom, najpametnijim profesorom, najžešćim motivatorom, najljubaznijim prijateljem, najdubljim saveznikom i – naravno – najvećim Gunijem od svih“, rekao je Spilberg.

“Bio je sav detinjast. Svim srcem. Sve vreme. Ne mogu da verujem da ga nema, ali njegov hrapavi, srdačni smeh ostaće sa mnom zauvek”.

IN MEMORIAM: Žika Bogdanović

U subotu, 03. aprila preminuo je Žika Bogdanović (1932-2021), pisac, novinar, urednik, prevodilac, teoretičar i izdavač, prenosi Art-Anima.

Zika Bogdanovic

Tokom višedecenijske karijere bavio se novinarstvom, kao reporter u agenciji Tanjug, bio je i filmski kritičar Borbe, za NIN je pisao televizijske kritike, da bi kasnije u ovom nedeljniku bio i urednik Kulturne rubrike. Uslediće pozicija direktora i glavnog urednika Izdavačkog zavoda Jugoslavija, a od 1981. do 1990. godine naći će se na funkciji direktora Jugoslovenske kinoteke.

Tokom rada u Izdavačkom zavodu Jugoslavija oživeo je međuratnu ediciju „Plava ptica“ u kojoj su, između ostalog, objavljena brojna dela fantastike. Zajedno sa Zoranom Živkovićem osnivač je kultnih edicija žanrovske književnosti „Kentaur“ i „Polaris“, koje su brojem objavljenih naslova, kvalitetom, tiražima i ukupnim uticajem na široko čitalaštvo, ostale do sada bez premca.

Bogdanovićev časopis „Pegaz“ prvi je časopis koji se od 1974. bavio teorijom i istorijom stripa, a značajan deo bio je posvećen kritici i promociji naučnofantastičnih ostvarenja devete umetnosti.

Bogdanović je i kao prevodilac dao doprinos predstavljanju velikana književne fantastike domaćoj publici, prevodeći dela Artura Klarka, Isaka Asimova, Stanislava Lema, Dž.R.R. Tolkina i drugih.

Takođe, autor je velikog broja romana, pripovetki, zbirki poezije, putopisa, eseja i monografija. Neki od njegovih romana su: Protomajstor Vavilonske kule, Minotaurov san, Odisej ponovo na putu, sa Penelopom…

Kao direktor i glavni urednik Izdavačkog zavoda Jugoslavija izdao je tri kapitalne knjige Džinovi, Vile i Vilenjaci i Patuljci, koje su ostavile neizbrisiv trag u razvoju srpske fantastične ilustracije.

Za rad na polju strip teorije dobio je nagrade „Andrija Maurović“, „Maksim“ i povelju Vitez od duha i humora.

Za doprinos promociji fantastike Žika Bogdanović je 2016. godine dobio nagradu „Art-Anima“.

IN MEMORIAM: Tatjana Jambrišak

Kako je poslednjeg dana marta objavila zabrebačko udruženje SFera u Zagrebu je iznenada preminula jedna od utemeljiteljica časopisa i prva nakladnica Ubiqa, jedna od vodećih hrvatskih spisateljica, urednica i prevoditeljica znanstvene fantastike TATJANA (TANJA) JAMBRIŠAK.

Tatjana Jambrišak

Vijest je utoliko šokantnija što dolazi unutar pandemijske godine u kojoj je preminula i Milena Benini, a tešku bolest preživio Aleksandar Žiljak, čime je nanesen udarac samim kreativnim temeljima hrvatskoga SF-a.

Tatjana Jambrišak (Zagreb, 25. 1. 1965. – Zagreb, 31. 3. 2021.) bila je prevoditeljica, pjesnikinja i žanrovska prozaistica te peterostruka dobitnica Nagrade SFERA (1996, 1998, 2002, 2003, 2008). Svoje radove objavljivala je, počevši od 1989. godine, u žanrovskim časopisima (Futura, Alef, Ubiq) te zbirkama priča hrvatskih autora u izdanju SFere. Bila je članica Hrvatskog društva pisaca i Društva hrvatskih književnih prevodilaca.

Diplomirala je 1990. njemački i engleski jezik i književnost na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Pisala je kratke priče, novele, pjesme, putopise i lirsku prozu. Kao pripadnica pionirskog naraštaja književnika aktivnih na internetu, dobar dio svog opusa prvo je objavila na svojim blogovima Čarobni brijeg i Slova iz snova, razvivši prozno-poetsku formu na razmeđu lirske proze, priče i mikroeseja. Te je tekstove probrala u više hibridnih prozno-poetskih knjiga proze, pjesama, dnevničkih i lirskih zapisa: Slova iz snova (2007), Nikad bivša (pjesme, 2007), Blogomdana (2007), Šaputanja (ili, moćno: raspredanje i rodne razlike) (2011), Zazubice (2015) i Zagrijana, tmasta krv (pjesme, 2016). Svoje SF priče tiskala je u knjigama Duh novog svijeta (2003), Sjaj (2009) i 28 milijuna sunaca (2013), a putopise u knjizi Plutanja (2011). Njezina priča “Duh novog svijeta”, nagrađena Nagradom SFERA, ostaje kanonskim primjerkom feminističkog pisanja u hrvatskog znanstvenoj fantastici.

Uz Darka Macana i Aleksandra Žiljka te Milenu Benini najvažnije ime koje se 1990-ih pojavilo na hrvatskoj SF sceni, u Društvu za znanstvenu fantastiku Sfera aktivna je od 1987., a SF objavljuje od 1989. u Alefu, Futuri i drugdje. Nakon što je Darko Macan pokrenuo godišnje zbirke hrvatskog SF-a i uredio prve dvije, pridružila mu se te od 1998. do 2018. uredila, u tzv. SFeraKonskom nizu, 21 godišnju zbirku (od 2002. s Darkom Vrbanom, a poslije s Ivanom Delač), obilježivši kao urednica razvoj hrvatske spekulativne fikcije i stasanje mladih pisaca kroz puna tri desetljeća. Njezin doprinos u oblikovanju žanrovske scene bio je i veći jer je kao vlasnica poduzeća Mentor d.o.o. djelovala kao nakladnica SFerinih zbirki, knjiga domaćih pisaca, ali i časopisa Ubiq (za što je, kao nakladnica, 2011. primila Europsku nagradu za znanstvenu fantastiku – ESFS Award) te brojnih strip izdanja Darka Macana, prije svega časopisa Q strip. Kao prevoditeljica potpisala je stotinjak izdanja, a najzapaženiji su joj prijevodi klasika suvremene strip umjetnosti Maus Arta Spiegelmana, Balada o Halo Jones Alana Moorea i Jimmy Corrigan: najbistrije dijete na svijetu Chrisa Warea. Bavila se i računalnom 3D ilustracijom.